Zapalenie zatok przynosowych to bolesna i uciążliwa dolegliwość, która potrafi bardzo utrudnić codzienne funkcjonowanie. Uporczywy ból głowy, zatkany nos i uczucie ciągłego zmęczenia – to tylko kilka objawów choroby. Sprawdź, jak rozpoznać zapalenie zatok przynosowych, jak długo ból może się utrzymywać i jak leczyć tę nieprzyjemną przypadłość.

---

Z tego artykułu dowiesz się:

• jak rozpoznać ostre zapalenie zatok przynosowych?
• czym różni się ostre i przewlekłe zapalenie zatok przynosowych?
• jakie są objawy zapalenia zatok przynosowych?
• jak długo trwa stan zapalny i ból zatok przynosowych?
• jak sobie pomóc domowymi sposobami w przypadku zapalenia zatok?
• na czym polega leczenie zapalenia zatok?
• czy zapalenie zatok przynosowych można wyleczyć bez antybiotyku?

---

Zapalenie zatok przynosowych – co to za choroba?

Zapalenie zatok przynosowych to bardzo powszechna dolegliwość, zwłaszcza w okresie jesienno-zimowym. Dotyka zarówno dorosłych, jak i dzieci, powodując ból głowy, katar oraz uczucie zatkania nosa.

Czym są zatoki przynosowe? To niewielkie przestrzenie powietrzne zlokalizowane w kościach twarzoczaszki. Pełnią wiele ważnych funkcji: ogrzewają i nawilżają wdychane powietrze, wpływają na barwę głosu, a także chronią mózg przed urazami mechanicznymi. W zależności od położenia wyróżnia się zatoki szczękowe, zatoki czołowe, zatoki klinowe i zatoki sitowe. Wszystkie są połączone z jamą nosową.

Jeżeli w zatokach rozwinie się stan zapalny, dochodzi do obrzęku śluzówki je wyściełającej, co utrudnia lub uniemożliwia wydostanie się wydzieliny na zewnątrz. Wówczas zaczynają się w niej namnażać drobnoustroje i pojawiają się kolejne objawy – uczucie rozpierania twarzy, zatkanego nosa i spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła.

Najczęstsze przyczyny zapalenia zatok przynosowych

Zapalenie zatok najczęściej rozwija się jako powikłanie infekcji wirusowej, np. przeziębienia lub grypy. Innymi częstymi przyczynami są infekcje bakteryjne, alergie (na kurz, roztocza, pyłki), a także czynniki anatomiczne (skrzywiona przegroda nosowa, polipy nosa czy przerost małżowin nosowych). Do zapalenia zatok może również prowadzić długotrwały kontakt z zanieczyszczonym powietrzem, dymem oraz częste korzystanie z klimatyzacji.

Nie bez znaczenia są też choroby ogólnoustrojowe. Nie tylko astma, ale także refluks żołądkowo-przełykowy bywa przyczyną zapalenia zatok. Cofająca się treść żołądkowa o kwaśnym odczynie podrażnia błonę śluzową dróg oddechowych, co sprzyja rozwojowi drobnoustrojów.

Rodzaje zapalenia zatok przynosowych

Wyróżnia się trzy główne typy zapalenia zatok przynosowych:

• ostre zapalenie zatok przynosowych – trwa krócej niż 12 tygodni (zwykle objawy utrzymują się 1-2 tygodnie) i często jest powikłaniem infekcji wirusowej górnych dróg oddechowych. W zależności od rodzaju drobnoustrojów wyróżnia się wirusowe zapalenie zatok, bakteryjne zapalenie zatok oraz grzybicze zapalenie zatok.
• przewlekłe zapalenie zatok przynosowych – trwa dłużej niż 12 tygodni i może przebiegać bez gorączki. Objawy są mniej intensywne, ale znacznie bardziej uciążliwe. Bywa także wynikiem chorób zębów, powikłań związanych z krzywą przegrodą nosową, alergią lub niedoboru odporności.
• nawracające ostre zapalenie zatok przynosowych – mówi się o nim, gdy objawy związane z zapaleniem zatok występują co najmniej 4 razy w ciągu roku. W przeciwieństwie do stanu przewlekłego, epizody choroby rozdzielone są okresami bez dolegliwości.

Gdzie boli, jak bolą zatoki?

Ból zatok zazwyczaj łatwo rozpoznać, szczególnie gdy towarzyszą mu inne objawy stanu zapalnego. Zlokalizowany jest zazwyczaj w okolicy czoła, nasady nosa, policzków oraz między oczami. Może również promieniować do szczęki lub rejonu potylicy. Najczęściej nasila się przy pochylaniu głowy, kaszlu lub zmianach ciśnienia atmosferycznego.

Warto również wiedzieć, że każdy typ zatok (czołowe, szczękowe, sitowe, klinowe) może powodować ból nasilający się w innej części twarzy:

• zatoki czołowe – ból odczuwany nad i pomiędzy oczami, w obrębie czoła i skroni.
• zatoki szczękowe – ból w okolicy policzków. Zapalenie zatok szczękowych może też przypominać ból zęba.
• zatoki sitowe i klinowe – ból zlokalizowany za oczami, u nasady nosa lub w głębi czaszki. W przypadku zapalenia zatok sitowych u dzieci może dojść do powikłań, takich jak zapalenie oczodołu. Z kolei przy zapaleniu zatok klinowych niektórzy pacjenci skarżą się także na ból ucha.

Jakie są objawy zapalenia zatok?

Objawy zapalenia zatok przynosowych to nie tylko ból głowy i zatkany nos. W przebiegu choroby może pojawić się znacznie więcej uciążliwych dolegliwości, w zależności od przyczyny, rodzaju i lokalizacji stanu zapalnego. Najczęściej są to:

• ból głowy, który nasila się przy pochylaniu,
• ból i uczucie ucisku w obrębie twarzy,
• niedrożność nosa,
• gęsta ropna wydzielina z nosa, często o żółto-zielonej barwie,
• gorączka lub stan podgorączkowy,
• ogólne osłabienie i zmęczenie,
• zaburzenia węchu i smaku,
• nieprzyjemny zapach z ust.

Ile trwa ból zatok?

Czas trwania bólu w obrębie zatok zależy głównie od postaci zapalenia. Przy ostrym zapaleniu wirusowym objawy samoistnie ustępują po 7-14 dniach, choć czasami mogą utrzymywać się nawet 4 tygodnie. Z kolei przewlekłe zapalenie trwa nawet kilka miesięcy, a niewłaściwie leczone – może nawracać.

Warto pamiętać, że jeśli ból zatok nie mija po kilku dniach leczenia objawowego lub wręcz się nasila, konieczna jest wizyta w przychodni POZ albo poradni laryngologicznej. Długotrwałe i nieleczone zapalenie może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak zapalenie ucha środkowego, zapalenie tkanek oczodołu, ropień mózgu czy zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych.

Co zrobić, gdy bolą Cię zatoki?

Jeśli pojawią się pierwsze objawy bólu zatok, możesz zastosować domowe metody, które pomogą złagodzić dolegliwości i wspomóc leczenie stanu zapalnego:

• oczyszczaj jamę nosową – stosuj spraye z oczyszczoną wodą morską oraz roztwór soli fizjologicznej – pomogą zmniejszyć obrzęk błony śluzowej nosa i ją nawilżą,
• wykonuj inhalacje – szczególnie z dodatkiem olejków eterycznych (np. eukaliptusowego, sosnowego, miętowego) lub sody oczyszczonej,
• sięgnij po zestaw do płukania zatok – w aptece znajdziesz gotowe zestawy, które pomogą oczyścić zatoki z zalegającej wydzieliny i drobnoustrojów,
• nawadniaj się – pij dużo płynów, by rozrzedzić wydzielinę w zatokach,
• stosuj ciepłe okłady na twarz – przyjemne ciepło poprawi krążenie i przyniesie ulgę w bólu,
• zadbaj o odpowiednią wilgotność powietrza – w tym celu skorzystaj z nawilżacza lub powieś na kaloryferze mokry ręcznik,
• unikaj nagłych zmian temperatury i pozycji głowy,
• śpij z uniesioną głową – taka pozycja ułatwi odpływ wydzieliny,
• dużo odpoczywaj, aby organizm mógł się regenerować.

Jak zlikwidować stan zapalny zatok?

Jeśli domowe sposoby nie wystarczą, aby zmniejszyć dolegliwości, umów wizytę u internisty lub laryngologa. W przypadku wirusowego zapalenia zatok (najczęstsza postać ostrego zapalenia), leczenie polega głównie na łagodzeniu objawów. Stosuje się niesteroidowe leki przeciwzapalne i przeciwbólowe, które obniżają również gorączkę. Lekarz może przepisać także preparaty obkurczające naczynia błony śluzowej nosa i zmniejszające jej obrzęk (np. krople lub spraye). Jeżeli zapalenie zatok ma podłoże bakteryjne, konieczne bywa rozpoczęcie antybiotykoterapii.

W przypadku przewlekłego zapalenia zatok stosuje się glikokortykosteroidy donosowe, a w ostateczności lekarz kieruje pacjenta na leczenie chirurgiczne (endoskopowa operacja zatok przynosowych (ESS)).

Czy da się wyleczyć zapalenie zatok bez antybiotyku?

W większości przypadków zapalenie zatok jest wynikiem infekcji wirusowej, a w takich sytuacjach nie stosuje się antybiotyków. Antybiotykoterapię zaleca się dopiero wtedy, gdy istnieje uzasadnione podejrzenie zakażenia bakteryjnego. Właśnie dlatego po wystąpieniu pierwszych objawów zapalenia zatok warto skonsultować się z lekarzem, który oceni, czy taka forma leczenia jest konieczna. Nie powinno się przyjmować żadnych leków, a zwłaszcza antybiotyków, na własną rękę, bez wskazań medycznych. Takie działanie może dodatkowo osłabić organizm i doprowadzić do powikłań.

Może się okazać, że niezbędne jest wykonanie dodatkowych badań, zwłaszcza w przypadku nawracającego zapalenia zatok (czołowych, szczękowych, klinowych czy sitowych). Tego rodzaju stany zapalne mogą być efektem niewyleczonych przeziębień, alergii lub anatomicznych nieprawidłowości (polipy błony śluzowej jamy nosa, skrzywienie przegrody nosowej), które utrudniają prawidłowy odpływ wydzieliny.

Zazwyczaj stan zapalny ustępuje samoistnie lub za sprawą leczenia objawowego. Krople i spraye ułatwiają oddychanie i koją podrażnienia błony śluzowej, a leki przeciwbólowe pomagają złagodzić uporczywy ból. Najważniejsza jest więc szybka reakcja i wizyta u lekarza – specjalista pomoże określić podłoże choroby i podpowie, co stosować w celu poprawy drożności nosa oraz ogólnego samopoczucia.

Podsumowanie

Zapalenie zatok to dość częsta dolegliwość, dlatego warto wiedzieć, jakie są jego główne przyczyny, objawy i leczenie. W przebiegu choroby najczęściej pojawia się ból głowy, uczucie zatkanego nosa oraz rozpierania w okolicy twarzy. Ostre wirusowe zapalenie zatok przynosowych zwykle ustępuje samoistnie, w przeciwieństwie do bakteryjnego. Lekarz internista lub laryngolog pomoże rozpoznać przyczynę choroby i podpowie jakie leczenie będzie skuteczne w danym przypadku.

Bibliografia:

1. E. Koźmińska-Badr, Fitoterapia w praktyce lekarza rodzinnego: ostre zapalenie zatok przynosowych, „Borgis – Postępy Fitoterapii” 2021, nr 3, s. 208-213.
2. A. Dzioba, Zapalenia górnych dróg oddechowych – codzienny problem w praktyce lekarza rodzinnego, „Borgis – Medycyna Rodzinna” 2002, nr 5, s. 154-160.
3. M. Michalik, A. Podbielska-Kubera, M. Pawłowska i in.,Flora bakteryjna w przewlekłym zapaleniu zatok u dzieci, „Borgis – New Medicine” 2018, nr 4, s. 135-146.
4. A. Wachnicka-Bąk, A. Lipińska-Opałka, A. Będzichowska i in., Zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych – jedno z najczęstszych zakażeń górnych dróg oddechowych, „Pediatria i Medycyna Rodzinna” 2014, vol. 10, nr 1, s. 25-31.