Astma oskrzelowa to jedna z najczęściej diagnozowanych chorób przewlekłych układu oddechowego. Może rozwijać się zarówno u dorosłych, jak i u dzieci, a jej objawy – kaszel, duszności czy świszczący oddech – często pojawiają się nagle, utrudniając codzienne funkcjonowanie. Sprawdź, jakie czynniki mogą sprzyjać rozwojowi astmy oskrzelowej i nasilać jej objawy, jak rozpoznać chorobę i w jaki sposób skutecznie ją leczyć.

---

Z tego artykułu dowiesz się:

• czym jest astma oskrzelowa?
• jak objawia się astma oskrzelowa?
• jakie czynniki powodują nasilenie objawów?
• jak wygląda diagnostyka w kierunku astmy oskrzelowej?
• czy można w pełni wyleczyć astmę?
• jak leczyć astmę?

---

Co to jest astma oskrzelowa?

Astma oskrzelowa (inaczej astma lub dychawica oskrzelowa), to przewlekła choroba dróg oddechowych o charakterze zapalnym. Jej główną cechą jest nadreaktywność oskrzeli. Oznacza to, że drogi oddechowe chorych są nadmiernie wrażliwe na różne bodźce, np. alergeny, wysiłek fizyczny czy zanieczyszczenie powietrza. Na skutek niekontrolowanych skurczów oskrzeli dochodzi do ich niewydolności, co utrudnia przepływ powietrza i wywołuje typowe objawy astmy.

Chorobę tę najczęściej diagnozuje się u dzieci i młodzieży, jednak astma może rozwinąć się też u dorosłych. Ze względu na przewlekły charakter oraz zmienny przebieg choroby, okresy remisji mogą przeplatać się z zaostrzeniami. U części pacjentów objawy astmy są łagodne, a napady kaszlu zdarzają się dość rzadko, natomiast u innych atak astmy może wywoływać wiele różnych czynników, co bardzo obniża komfort życia.

Stopnie ciężkości astmy oskrzelowej

Stopień nasilenia choroby określa się na podstawie rodzaju oraz częstości występowania objawów. Lekarze wyróżniają następujące stopnie:

• astma sporadyczna (łagodna) – objawy pojawiają się rzadziej niż raz w tygodniu, nocne dolegliwości są sporadyczne (rzadziej niż 2 razy w miesiącu), a wydolność oddechowa utrzymuje się w normie.
• astma przewlekła łagodna – objawy występują częściej niż raz w tygodniu, ale nie codziennie. Nocne pobudki mogą zdarzać się nie więcej niż 2 razy na tydzień, jednak ogólna aktywność pacjenta zwykle nie jest mocno ograniczona.
• astma przewlekła umiarkowana – dolegliwości oddechowe towarzyszą choremu niemal codziennie, a nocne objawy pojawiają się częściej niż raz w tygodniu. Wydolność oddechowa pacjenta jest zauważalnie obniżona.
• astma przewlekła ciężka – objawy są stałe i nasilone, ograniczają codzienną aktywność i często wymagają stosowania wysokich dawek leków wziewnych oraz dodatkowych terapii.

Jakie są objawy astmy oskrzelowej?

W wyniku obturacji oskrzeli pojawiają się następujące objawy choroby:

• przewlekły lub nawracający kaszel, zwłaszcza suchy, nasilający się przy intensywnej aktywności fizycznej lub infekcjach,
• napadowe uczucie duszności, często przybierająca na sile nocą lub nad ranem,
• świszczący oddech, słyszalny podczas oddychania,
• ucisk w klatce piersiowej,
• obecność w drogach oddechowych trudnej do odkrztuszenia plwociny,
• szybka męczliwość i mniejsza wytrzymałość organizmu.

Najczęściej do lekarza pacjenci zgłaszają się z powodu głównej cechy astmy oskrzelowej – napadowego kaszlu. Jego największa intensywność przypada na noc oraz wczesny ranek. Co ciekawe, u pacjentów z astmą często współistnieją choroby takie jak, choroba refluksowa czy obturacyjny bezdech senny.

Warto wiedzieć, że nie wszystkie z wymienionych objawów astmy oskrzelowej muszą występować codziennie. U niektórych chorych pojawiają się jedynie w określonych okolicznościach, np. przy kontakcie z alergenem (kurz, pyłki roślin), podczas infekcji czy dużego wysiłku. Jeśli chory nie zgłosi się do lekarza i nie rozpocznie leczenia, stopniowo będzie dochodzić do zaostrzenia astmy.

Astma oskrzelowa – czynniki ryzyka

Przyczyny astmy oskrzelowej są złożone – to zarówno czynniki genetyczne, jak i środowiskowe. Już jakiś czas temu zauważono, że astma częściej występuje u osób, w których rodzinach już wcześniej diagnozowano choroby alergiczne. Rozwój astmy bywa związany także z przebytym zapaleniem oskrzelików czy częstymi chorobami układu oddechowego. Wśród przyczyn wymienia się też: wcześniactwo, niską masę urodzeniową czy palenie papierosów przez matkę w czasie ciąży.

Poza przyczynami choroby ważne są również czynniki nasilające objawy choroby. Znając je, chorzy mogą łatwiej unikać sytuacji, które prowadzą do zaostrzenia choroby. Do czynników wyzwalających dolegliwości zalicza się:

• alergie – kontakt z alergenami wziewnymi (pyłki roślin, roztocza kurzu domowego, sierść zwierząt czy pleśnie) może prowadzić do napadu astmy u chorego,
• infekcje dróg oddechowych – częste przeziębienia i zapalenia oskrzeli mogą intensyfikować objawy,
• zanieczyszczenie powietrza – smog, dym papierosowy czy pyły przemysłowe drażnią drogi oddechowe i nasilają objawy astmy,
• intensywny wysiłek fizyczny – u niektórych osób przyspieszony oddech może sprzyjać wyzwalaniu objawów choroby,
• silny stres – duże napięcie nerwowe również bywa czynnikiem nasilającym dolegliwości.

Po czym poznać astmę oskrzelową?

Diagnozę astmy zawsze stawia lekarz na podstawie wywiadu medycznego oraz badań. W pierwszej kolejności warto więc zgłosić się do lekarza pierwszego kontaktu – internisty lub pediatry, jeśli pacjentem jest dziecko. Jeżeli pojawią się wątpliwości i konieczne będzie poszerzenie badań, chory zostanie skierowany do poradni pulmonologicznej. Aby postawić właściwą diagnozę, należy wykluczyć inne schorzenia układu oddechowego, takie jak przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP), nowotwory czy mukowiscydoza.

Specjalista określi także rodzaj astmy (alergiczna, niealergiczna, zawodowa) w zależności od tego jaki czynnik przyczynia się do nasilenia objawów (nocnych i dziennych). Pomocne jest też badanie spirometryczne. Ta nieinwazyjna procedura ocenia wydolność płuc i przepływ powietrza w drogach oddechowych przy spokojnym oraz forsownym oddechu.

Podczas spirometrii pacjent oddycha przez specjalny ustnik połączony z urządzeniem, które mierzy objętość i szybkość przepływu powietrza przy wdechu i wydechu. Takie badanie jest bezbolesne i krótkie – trwa zaledwie kilka minut. Lekarz może wykonać spirometrię podstawową oraz spirometrię z próbą rozkurczową (po podaniu leku rozszerzającego oskrzela). Badanie stosuje się nie tylko w diagnostyce, ale także kontroli astmy, aby ocenić skuteczność leczenia.

Czy astmę oskrzelową da się wyleczyć?

Astma oskrzelowa jest chorobą, której nie można trwale i ostatecznie wyleczyć. Oznacza to, że predyspozycja do nadreaktywności oskrzeli pozostaje na całe życie. Proces leczenia skupia się więc na łagodzeniu objawów występujących w przebiegu astmy. Dzięki nowoczesnym metodom diagnostyki oraz prowadzenia terapii możliwe jest podjęcie działań kontrolujących przebieg choroby, co pozwala chorym wieść normalne życie.

U części dzieci objawy astmy mogą z czasem osłabnąć, a nawet ustąpić w okresie dojrzewania, jednak nie oznacza to całkowitego wyleczenia. Choroba ta może powrócić w dorosłości. Właśnie dlatego chorzy powinni być pod stałą opieką poradni pulmonologicznej. Należy regularnie monitorować stan swojego zdrowia i stosować się do zaleceń lekarza – przyjmować leki oraz unikać czynników nasilających napady duszności.

Na czym polega leczenie astmy oskrzelowej?

Podstawą skutecznego leczenia astmy oskrzelowej jest indywidualnie dobrana terapia, dopasowana do występujących objawów i stopnia ciężkości choroby. Jej głównym celem nie jest trwałe wyleczenie astmy, ale kontrola dolegliwości, zapobieganie zaostrzeniom oraz poprawa jakości życia pacjenta. Przyjmowanie zaleconych leków pozwala opanować objawy nocne i nie dopuścić do ich nasilenia. Najczęściej stosowane preparaty to:

• leki przeciwzapalne (glikokortykosteroidy wziewne) – redukują przewlekły stan zapalny w drogach oddechowych i zmniejszają ich nadreaktywność. Przyjmowane systematycznie, zapobiegają występowaniu napadów duszności.
• leki rozszerzające oskrzela (β2-mimetyki) – dzieli się je na krótko (SABA) i długo (LABA) działające. Leki SABA działają szybko, ale ich efekt utrzymuje się przez stosunkowo krótki czas – zwykle kilka godzin. Stosuje się je doraźnie, w przypadku nagłego skurczu oskrzeli i wystąpienia objawów, takich jak duszność, ucisk w klatce piersiowej czy świszczący oddech. Z kolei działanie leków LABA utrzymuje się znacznie dłużej. Z tego względu przyjmuje się je regularnie, w terapii przewlekłej, jako element leczenia podtrzymującego.
• leki przeciwleukotrienowe – hamują działanie mediatorów stanu zapalnego, dlatego zaleca się je pacjentom z astmą o podłożu alergicznym.
• leki biologiczne – to innowacyjna metoda przeznaczona dla osób z ciężką postacią astmy, u których standardowe leczenie nie przynosi oczekiwanych efektów. Chorym podaje się przeciwciała monoklonalne, oddziałujące na mechanizmy odpowiedzialne za rozwój choroby i występowanie objawów.

Należy jednak pamiętać, że leczenie farmakologiczne to tylko część terapii. Bardzo ważna jest także edukacja pacjenta. Chory powinien wiedzieć jak prawidłowo używać inhalatora oraz kiedy wezwać pomoc medyczną. Ogromne znaczenie ma też unikanie czynników nasilających objawy, takich jak dym tytoniowy, alergeny, intensywny wysiłek w niesprzyjających warunkach czy silny stres.

Podsumowanie

Astma oskrzelowa jest przewlekłą chorobą układu oddechowego, która wywołuje duszności i napadowy kaszel, ucisk w klatce piersiowej oraz świszczący oddech. Choć nie ma możliwości jej trwałego wyleczenia, to konieczna jest terapia łagodząca dolegliwości oraz zmniejszająca częstotliwość ich występowania. Jeśli podejrzewasz astmę oskrzelową u siebie lub bliskiej osoby, zgłoś się do lekarza POZ lub umów wizytę w poradni pulmonologicznej.

Bibliografia:

1. D. Starownik, Diagnostyka astmy oskrzelowej w Praktyce Lekarza Rodzinnego, „Borgis – Medycyna Rodzinna” 2004, nr 6, s. 262-267.
2. A. Kazimierczak, Leki stosowane w farmakoterapii astmy oskrzelowej, „Borgis – Nowa Medycyna” 2001, nr 1.
3. M. Dudzisz-Śledź, J. Polanin, E. Kaczanowska i in., Postępowanie w astmie oskrzelowej, „Borgis – Medycyna Rodzinna” 2004, nr 2, s. 72-77.
4. Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Łobzie, Astma oskrzelowa, https://www.gov.pl/web/psse-lobez/astma (dostęp: 05.09.2025 r.).