Migotanie przedsionków jest jednym z najczęstszych zaburzeń rytmu serca. To arytmia, która może rozwijać się podstępnie, przez długi czas nie dając żadnych charakterystycznych objawów. Do jej rozwoju mogą przyczyniać się zarówno choroby układu krążenia, jak i styl życia. Sprawdź, jakie dolegliwości powinny zwrócić Twoją uwagę i skłonić do wizyty u lekarza. Podpowiadamy, do jakiego specjalisty się udać i wyjaśniamy na czym polega diagnostyka oraz leczenie migotania przedsionków.

---

Z tego artykułu dowiesz się:

• co to jest migotanie przedsionków?
• jakie są rodzaje migotania przedsionków?
• jak często migotanie przedsionków występuje u pacjentów?
• jakie czynniki przyczyniają się do migotania przedsionków?
• jak objawia się migotanie przedsionków?
• czy występowanie migotania przedsionków jest zagrożeniem dla zdrowia i życia?
• jak wygląda diagnostyka migotania przedsionków?
• jakie leczenie stosuje się w przypadku migotania przedsionków?
• jakie są powikłania migotania przedsionków?
• jak długo można żyć z migotaniem przedsionków?

---

Czym jest migotanie przedsionków?

Migotanie przedsionków jest najczęstszym rodzajem zaburzeń rytmu serca. W przebiegu choroby dochodzi do szybkiej, chaotycznej i nieskoordynowanej pracy przedsionków serca. Przedsionki to nic innego jak jamy serca, do których wpada krew – kiedy się kurczą, przepompowują ją do komór serca, skąd trafia ona do naczyń krwionośnych. Jeśli serce pracuje we właściwy sposób, powstające w węźle zatokowym impulsy elektryczne powodują skurcze przedsionków oraz komór. Przy tym rodzaju arytmii zamiast prawidłowego rytmu serca, opartego na pełnych skurczach, przedsionki jedynie „drgają” („migoczą”), generując wiele przypadkowych impulsów elektrycznych. Zaburzenia uniemożliwiają właściwy przepływ krwi z przedsionków do komór serca, przez co otrzymują one chaotyczne sygnały, czego efektem jest nieregularne bicie serca.

W takiej sytuacji spada wydolność hemodynamiczna, czyli zdolność układu krążenia do zachowania prawidłowego przepływu krwi i dostarczania tlenu do tkanek. Zwiększa się także ryzyko powstawania skrzeplin w przedsionkach – oderwanie skrzepliny może doprowadzić do udaru niedokrwiennego mózgu. Choć migotanie przedsionków nie zawsze wywołuje objawy typowe dla tego schorzenia, wpływa na funkcjonowanie całego organizmu. Choroba ma charakter przewlekły i – bez wdrożenia odpowiedniego leczenia – postępujący. Wymaga przede wszystkim opieki lekarza kardiologa, regularnego monitorowania podczas wizyt kontrolnych oraz zmiany stylu życia.

Rodzaje migotania przedsionków

Migotanie przedsionków można podzielić na kilka podstawowych typów. Podział na rodzaje pozwala dokładniej określić charakter zaburzeń i dobrać odpowiednie leczenie. Wyróżnia się następujące rodzaje migotania przedsionków:

• napadowe migotanie przedsionków – występuje epizodycznie i zwykle mija samoistnie (lub po leczeniu kardiowersją) w ciągu 48 godzin, choć może trwać nawet do 7 dni. Ataki pojawiają się nagle, często prowokowane są przez silny stres, wysiłek fizyczny, spożycie alkoholu lub choroby współistniejące. Między napadami rytm serca jest prawidłowy.
• przetrwałe migotanie przedsionków – mówi się o nim, gdy objawy i nieprawidłowy rytm utrzymują się dłużej niż 7 dni i wymagają interwencji medycznej (np. farmakologicznej lub elektrycznej kardiowersji), aby przywrócić rytm zatokowy.
• utrwalone migotanie przedsionków – ma charakter przewlekły i nie ustępuje samoistnie ani mimo stosowanego leczenia, jednak pacjent dobrze znosi zaburzenia. Jeśli na stałe przyjmuje leki zapobiegające powikłaniom arytmii, terapia skupia się głównie na kontroli częstości rytmu komór oraz zapobieganiu powikłaniom zakrzepowo-zatorowym.

Jak często lekarze diagnozują migotanie przedsionków?

Migotanie przedsionków to jedna z najczęstszych arytmii i przyczyn hospitalizacji związanych z zaburzeniami rytmu serca. Ryzyko rozwoju schorzenia rośnie wraz z wiekiem – mężczyźni chorują częściej niż kobiety. W Polsce wśród seniorów powyżej 65 roku życia migotanie przedsionków zdiagnozowano u co piątego pacjenta. Szacuje się, że choruje niemal 1,25 mln ludzi tylko w tym przedziale wiekowym. W większości przypadków (40-50%) migotanie przedsionków ma charakter utrwalony, natomiast u pozostałych (po ok. 20-30% pacjentów z migotaniem przedsionków) napadowy i przetrwały.

Ze względu na to, że u niektórych osób migotanie przedsionków przebiega bezobjawowo, lekarze diagnozują je dopiero po tym, jak dojdzie do powikłań, np. udaru mózgu czy niewydolności serca.

Jakie są najczęstsze przyczyny migotania przedsionków?

Migotanie przedsionków może być spowodowane przez wiele czynników – od chorób serca po zaburzenia metaboliczne czy niezdrowy styl życia. Właśnie dlatego wyróżnia się sercowe i pozasercowe przyczyny migotania przedsionków. Są to głównie:

• nadciśnienie tętnicze – to jeden z najczęstszych czynników ryzyka, który prowadzi do tzw. przebudowy przedsionków,
• choroba niedokrwienna serca i przebyty zawał – uszkodzenie mięśnia sercowego sprzyja powstawaniu arytmii,
• wady zastawkowe (szczególnie zwężenie lub niedomykalność mitralna) – powodują przeciążenie przedsionków,
• niewydolność serca – zaburzone krążenie zwiększa ryzyko elektrycznej niestabilności,
• zapalenie mięśnia sercowego – może prowadzić do trwałych zmian w przewodzeniu impulsów,
• przebyte operacje serca,
• choroby nowotworowe serca,
• dysfunkcja węzła zatokowego,
• choroby układowe z zajęciem serca (amyloidoza, sarkoidoza),
• choroby tarczycy, zwłaszcza nadczynność – pobudzają akcję serca i układ nerwowy,
• bezdech senny – zaburzenia oddychania w nocy powodują przeciążenie serca
• choroby płuc,
• ostre infekcje,
• cukrzyca,
• otyłość,
• zespół metaboliczny,
• przewlekłe choroby nerek,
• nadużywanie alkoholu, kofeiny, niektórych leków,
• intensywny wysiłek fizyczny u sportowców wyczynowych – przewlekła adaptacja serca może sprzyjać rozwojowi choroby,
• przewlekły stres,
• brak odpowiedniej ilości snu,
• znieczulenie ogólne,
• czynniki genetyczne.

U seniorów dość częstym powodem migotania przedsionków jest ich zwłóknienie. Co ciekawe, w ok. 5-10% przypadków choroby nie da się zdiagnozować żadnego schorzenia ani innej przyczyny, która mogłaby prowadzić do rozwoju zaburzeń. Takie przypadki nazywa się izolowanym migotaniem przedsionków. Warto również wiedzieć, że napad migotania może być związany z zaburzeniami elektrolitowymi (spadek poziomu potasu lub magnezu we krwi), niedokrwieniem mięśnia sercowego czy innymi zaburzeniami, np. pracy tarczycy.

Jakie są objawy migotania przedsionków?

Objawy migotania przedsionków mogą być bardzo różnorodne, dlatego samodzielnie ciężko powiązać je z tym schorzeniem. Choroba czasem przebiega bez żadnych dolegliwości, u niektórych pacjentów odczuwalne jest niewielkie kołatanie serca, a u innych pojawiają się objawy utrudniające codzienne funkcjonowanie. Najczęściej są to:

• niemiarowe bicie serca (kołatanie),
• przyspieszone tętno,
• zawroty głowy,
• ogólne osłabienie,
• uczucie zmęczenia,
• duszności, uczucie „zatykania” w klatce piersiowej (zwłaszcza przy wysiłku fizycznym),
• zmniejszona tolerancja wysiłku (szybsze męczenie się),
• lęk, uczucie paniki (zazwyczaj na początku napadu).

Znacznie rzadziej pojawiają się dolegliwości, takie jak problemy z przełykaniem czy kaszel. Należy jednak pamiętać, że jeśli występują silne duszności czy ból w klatce piersiowej lub doszło do omdlenia, trzeba niezwłocznie wezwać pomoc medyczną.

Czy migotanie przedsionków jest groźne?

Nawracające migotanie przedsionków może być poważnym zagrożeniem dla zdrowia, a czasem także dla życia. Największe ryzyko związane jest z możliwością tworzenia się skrzeplin w sercu, które mogą przedostać się do krwiobiegu i doprowadzić do udaru niedokrwiennego. Ryzyko udaru u pacjentów z migotaniem przedsionków jest nawet pięciokrotnie wyższe niż u osób bez arytmii.

Warto również wiedzieć, że długotrwałe, niekontrolowane migotanie przedsionków prowadzi do tzw. kardiomiopatii tachyarytmicznej (TMC – ang. tachycardia mediated cardiomyopathy). W przebiegu schorzenia dochodzi do osłabienia i powiększenia serca wskutek przewlekłej zbyt szybkiej pracy komór. Może to powodować niewydolność serca, szybsze męczenie się po wysiłku fizycznym, przewlekłe osłabienie i pogorszenie ogólnej jakości życia pacjenta.

Z tego względu nie należy bagatelizować żadnych objawów, które mogą wskazywać na zaburzenia pracy serca. Jeśli tylko zauważysz u siebie dolegliwości sercowe, umów się na wizytę w poradni kardiologicznej. Specjalista kardiolog zapyta o to, co Cię niepokoi, zleci niezbędne badania i na podstawie otrzymanych wyników zaproponuje najlepszy sposób leczenia.

Jak rozpoznać migotanie przedsionków?

Pacjent nie jest w stanie samemu zdiagnozować u siebie migotania przedsionków. Żeby wykryć tę podstępną chorobę, należy zgłosić się do kardiologa. Podczas wizyty lekarz przeprowadzi z pacjentem wywiad medyczny i wykona podstawowe badania (osłucha serce, zmierzy ciśnienie krwi). Następnie skieruje chorego na EKG. Elektrokardiografia jest podstawowym i bardzo wiarygodnym narzędziem diagnostycznym przy podejrzeniu migotania przedsionków. W zapisie EKG nie widać prawidłowych załamków P, które odpowiadają za skurcz przedsionków, natomiast obserwuje się nieregularne odstępy RR, które wskazują na chaotyczną pracę komór. Pozbawiony powtarzalności rytm jest charakterystycznym objawem schorzenia.

Warto jednak pamiętać, że migotanie przedsionków często ma charakter napadowy i pojawia się jedynie w określonych momentach dnia lub sytuacjach (stres, spożywanie alkoholu, wysiłek fizyczny). W takich przypadkach pojedyncze EKG wykonane podczas wizyty lekarskiej może nie wychwycić epizodu arytmii. Takich pacjentów lekarze zwykle kierują na badanie umożliwiające dłuższe monitorowanie pracy serca – Holter EKG. Urządzenie pozwala rejestrować aktywność elektryczną serca przez całą dobę. Dzięki temu można uchwycić epizody arytmii pojawiające się nieregularnie, ocenić czas ich trwania, częstość występowania oraz związek z codziennymi aktywnościami.

Lekarz może skorzystać również z innych metod diagnostycznych. Pomocna bywa echokardiografia (tzw. echo serca), czyli USG serca oraz próba wysiłkowa. Uzupełnieniem diagnostyki są badania laboratoryjne, np. w kierunku zaburzeń elektrolitowych lub pracy tarczycy.

Leczenie migotania przedsionków

Celem leczenia migotania przedsionków jest przywrócenie rytmu zatokowego, czyli prawidłowego rytmu serca. Taka terapia to kardiowersja – może być prowadzona przy pomocy leków (kardiowersja farmakologiczna) lub impulsów elektrycznych zsynchronizowanych z zapisem EKG (kardiowersja elektryczna). Drugi rodzaj kardiowersji wykonuje się pod okiem anestezjologa, w krótkotrwałym znieczuleniu ogólnym. Na klatce piersiowej pacjenta przykleja się duże, płaskie elektrody, które generują impuls mający na celu „zresetowanie” nieprawidłowej aktywności elektrycznej przedsionków.

Żeby obniżyć ryzyko kolejnych epizodów arytmii, pacjent powinien zażywać przepisane przez lekarza leki przeciwarytmiczne. Jeśli mimo tego problem powraca, ale nie powoduje uciążliwych objawów, mówi się o utrwalonym migotaniu przedsionków i odstępuje od leczenia, stale monitorując stan zdrowia chorego.

Lekarz może zdecydować także o przeprowadzeniu ablacji. Procedura ta polega na zniszczeniu komórek, które powodują zaburzenia rytmu serca. Jest jednak inwazyjna, dlatego najczęściej wykonuje się ją u pacjentów z napadowym lub przetrwałym migotaniem przedsionków.

Z uwagi na wysokie ryzyko udaru mózgu u chorych stosuje się leczenie przeciwkrzepliwe. Odpowiednio dobrane leki zapobiegają powstawaniu skrzeplin, chroniąc przed poważnymi powikłaniami zakrzepowo-zatorowymi. Najczęściej lekarze przepisują pacjentom antykoagulant doustny, np. dabigatran, apiksaban lub rywaroksaban. Mają one wysoką skuteczność i są dobrze tolerowane przez większość chorych.

Najczęstsze powikłania migotania przedsionków

Choć migotanie przedsionków może przebiegać przez długi czas bez żadnych objawów, jego konsekwencje bywają poważne. Najgroźniejszym powikłaniem jest udar mózgu, który rozwija się na skutek powstania skrzepliny w lewym przedsionku i jej przemieszczenia się do naczyń mózgowych. Udar mózgu może być śmiertelny, jeśli pacjent w porę nie otrzyma odpowiedniej pomocy medycznej.

Jeśli natomiast skrzeplina przedostanie się do innych tętnic, np. kończyn dolnych, jelit czy nerek, może dojść także do zatorowości obwodowej. Taki zator może prowadzić do gwałtownego niedokrwienia i wymaga pilnego leczenia chirurgicznego.

Wśród pozostałych powikłań tego rodzaju arytmii wymienia się:

• niewydolność serca (wskutek przewlekłej tachyarytmii),
• kardiomiopatia tachyarytmiczną (osłabienie mięśnia sercowego),
• zwiększone ryzyko rozwoju demencji (wskutek drobnych udarów i mikrouszkodzeń mózgu).

Jak długo żyje się z migotaniem przedsionków?

Migotanie przedsionków samo w sobie rzadko jest bezpośrednią przyczyną skrócenia życia. Należy jednak pamiętać, że istotnie zwiększa ryzyko udaru mózgu i niewydolności serca. Właśnie dlatego pacjenci z migotaniem przedsionków powinni być pod stałą opieką poradni kardiologicznej. Długość życia chorych zależy głównie od:

• skuteczności działania leków przeciwkrzepliwych,
• kontroli częstości pracy serca,
• leczenia chorób współistniejących,
• stylu życia i przestrzegania zaleceń lekarza,
• wczesnego rozpoczęcia leczenia kardiologicznego, w tym ewentualnej ablacji.

Pacjenci, którzy są prawidłowo leczeni, mają dobrze dobrane antykoagulanty i monitorują stan zdrowia, mogą żyć podobnie długo, co zdrowe osoby. Często nie odczuwają też żadnych uciążliwych dolegliwości z tego powodu i nie narzekają na pogorszenie jakości życia. Ważne są jednak regularne kontrole i dobra współpraca z lekarzem prowadzącym.

Podsumowanie

Migotanie przedsionków należy do najczęstszych arytmii – diagnozowane jest u większości pacjentów z zaburzeniem rytmu serca. W zależności od rodzaju i stopnia nasilenia może przebiegać bezobjawowo lub poważnie utrudniać codzienne funkcjonowanie. Warto pamiętać, że nawet jeśli migotaniu przedsionków nie towarzyszą uciążliwe dolegliwości, wciąż stanowi zagrożenie życia i zdrowia. Najpoważniejszym powikłaniem związanym z zaburzeniami jest udar niedokrwienny mózgu.

Na szczęście wczesne rozpoznanie, oparte na EKG i dodatkowych badaniach, pozwala wdrożyć skuteczne leczenie. Jeśli pojawiają się u Ciebie objawy, które mogą wskazywać na migotanie przedsionków, umów się na wizytę w poradni kardiologicznej i porozmawiaj z lekarzem.

Bibliografia:

1. E. Świetlik, P. Pruszczyk, Migotanie przedsionków a nadciśnienie tętnicze, „Borgis – Postępy Nauk Medycznych” 2011, s3, s. 63-67.
2. J. Kudlicki, A. Kania, A. Frania-Baryluk i in., Migotanie przedsionków u kobiet w ciąży – zasady postępowania i leczenia. Doświadczenia własne na podstawie opisu czterech przypadków, „Borgis – Postępy Nauk Medycznych” 2015, nr 8, s. 562-566.
3. M. Sidor, A. Tomaszewski, A. Wysokiński, Zastosowanie echokardiografii w diagnostyce i leczeniu migotania przedsionków, „Borgis – Postępy Nauk Medycznych” 2015, nr 8, s. 575-579.
4. A. Bogołowska-Stieblich, A. Kusz-Rynkun, M. Tałałaj, Leczenie migotania przedsionków u pacjentów w podeszłym wieku, „Borgis – Postępy Nauk Medycznych” 2015, nr 7, s. 458-462.